Muxtelif dini kitablar
sehife 9 den 155 -e qeder.
  4-6 ...  7  8  9  ... 10-12
ishchi ve esger qarishqalar da oz aralarinda kichik bolumlere ayrilirlar. bunlar koleler, ogrular, yetishdiriciler, inshaatchilar, toplayicilar kimi qruplardan ibaretdir. her qrupun ferqli vezifesi var. bir qrupun ishi ancaq ya dushmenlerle savashmaq, ya da ov etmekdir, diger qrup yuva tikir, uchuncusu ise yuvaya qulluq edir.
qisasi, qarishqa toplumlarinda her bir ferd uzerine dushen vezifeni eksiksiz olaraq yerine yetirir. hech biri movqeyini ve ya gorduyu ishin xususiyyetini probleme chevirmeden, sadece, oz ishini gorur. onemli olan koloniyanin davamliligidir.
bu sistemin nece yarandigini dushunende ise ister-istemez yaradilish gercheyine variriq. sebebini achiqlayaq: eger ortada qusursuz bir duzen varsa, demek, mutleq onu planlayan bir agil da var. meselen, her orduda nizam-intizam olur ve hemin intizami ordunu idare eden zabitler qururlar. ordudaki ferdlerin tesadufen yerlerine kecherek ozleri-ozlerini siraya duzduklerini, teshkilatlandirdiqlarini, rutbelere bolduklerinin ve bu rutbelere uygun davrandiqlarini ferz etmek tamamile mentiqsiz olardi. ustelik, ordudaki movcud duzenin qusursuz shekilde davam etmesi uchun de zabitler onu nezaretde saxlamali, yeri gelende ishe mudaxile etmelidirler. qarishqalarda da eynen ordu intizamina benzer bir intizam var. amma diqqeti cheken odur ki, burada hech bir 'zabit', yeni duzenleyici, yoneldici yoxdur; qarishqa toplumundaki butun kastalar vezifelerini qusursuz shekilde yerine yetirirler, amma onlari idare eden bir 'merkezi irade' goze gorunmur. demeli, bura qeder deyilenlerden bele netice chixir ki, butun mesele hemin 'merkezi irade'nin gozle gorunmemesindedir. quranda 'rebbin bal arasina vehy etdi...' ( suresi,/ 68) ayesinde xeber verilen telqin, mehz bu gozle gorunmeyen iradedir.
bu irade o derecede mudhish bir planlama gerchekleshdirib ki, inceledikce insanlari heyran qoyur. bu heyranliq ve chashqinliq arashdirmachilar terefinden zaman-zaman cheshidli shekillerde ifade edilib. hetta bu qeder mukemmel bir sistemin tesadufler sonucunda meydana geldiyini iddia etmekden chekinmeyen tekamulchuler de onun esasinda dayanan davranishlari izah etmekde aciz qaliblar. tekamulchu neshrlerden olan elm ve texnika jurnalinda (absh) yer alan bir meqalede yazilanlar hemin acizliyi bir daha goz onune serir:
'sual bundadir ki, canlilar niye bir-birlerine yardim edirler... darvinin nezeriyyesine gore, her canli ancaq ozunun yashamasi ve neslinin dava etmesi ugrunda mubarize aparir. bashqalarina yardim etmek o canlinin hemin amaliyla duz gelmediyine gore, bu meseleye aydinliq getirmek teleb olunurdu. buna gore de canlilarin fedakar ola bilecekleri versiyasi ortaya atilib. fedakar olmagin klassik izahi budur ki, novun ve ya qrupun menafeyini oz menafeyinden ustun tutan ferdlerden yaranan toplum tekamul prosesinde eqoist ferdlerden yaranan toplumlara nisbeten, daha basharili olacaq. ancaq bu nezeriyyedeki qarinliq meqam odur ki, fedakar toplumlar bu ozelliklerini nece ve neyin sayesinde qoruyacaqlar? bele bir toplumda eger fedakar olmaq istemeyen birce eqoist ferd meydana chixarsa, sonradan elelerinin sayi arta biler axi.
sehife 9 den 155 -e qeder.
  4-6 ...  7  8  9  ... 10-12